هندیجان کنونی ، گذشته ای تاریخی و بسیار کهن داشته که حائز تمدن   والا  و فرهنگی شایان بوده است .هندیجان (هندیون ، هندیان ، هندیگان) یکی از شهرهای تاریخی ایران با قدمتی بیش از 3000 سال، در جنوب شرقی استان خوزستان و در 75 کیلومتری جنوب شرقی بندر ماهشهر در غرب شهرستان بهبهان و در شمال بندر دیلم قرار گرفته است. رودخانه ای موسوم به هندیجان یا زهره این شهر را به دو نیمه شمالی و جنوبی تقسیم می کند. ارتفاع این شهر از سطح دریا به 5 متر می رسد. بطور کلی هندیجان بندری است که در 30.15 درجه عرض جغرافیایی و 49.43 درجه طول شرقی شهرستان اهواز قرار دارد. آبادیهای هندیجان در قرون اخیر بسیار بوده اند ولی به علت بیماری طاعون در سال 1247 هجری قمری شهر هندیجان رو به خرابی نهاد. زبان این دیار فارسی با گویش محلی (گویش بندری) است که البته تشابهات بسیاری میان این گویش و گویش اقوام بختیاری وجود دارد.

وجه تسمیه هندیجان

 این منطقه در گذشته نامهای مختلفی داشته که از آن جمله می توان به هندیگان  و هندوان  اشاره کرد. این واژه پس از ورود اسلام به  ایران ، به  هندیجان و هندیان  تغییر شکل یافته است. از دیدگاه واژه شناسی تمام این کلمات از لفظ « هند » مشتق شده اند. با توجه به دیرینگی این سرزمین به نظر می رسد لغت هند ریشه در زبان سانسکریت دارد که به معنای آب است . این نظر را وجود رودخانه  هندیجان  که به زهره موسوم و معنای  ایزد آب هست بیشتر تایید می کند. بنابراین با توجه به مستندات دیگری که در این زمینه وجود دارد می توان گفت هندیجان به معنای سرزمین آب است. هرچند وجود عده ای از مردم کشور هند در این منطقه به دلیل ارتباط تجاری از طریق خلیج فارس و یا مهاجرت گروهی که در برخی از منابع اشاره می شود غیرقابل انکار است. اما بعید به نظر می رسد که وجود آنها بر وجه تسمیه هندیجان تاثیری گذاشته باشد.

جغرافياي تاريخي هندیجان

آثار قدیمی تپه های باستانی پهکن (پهکون) در مدخل شهر هندیجان، تپه های مارضا در جنوب هندیجان، ویرانه های بندر قدیمی و تاریخی مهروبان در قریه امامزاده عبدالله، تپه باستانی صاحب الزمان، برجی، مردو و شاه ابوالقاسم در روستای دهملا، همچنین ویرانه های روستاهای هندیجان که قدمتی 3000 ساله دارند. آثار سد بند قریه بدرانی (لب دریا) و تل گرگ در نزدیکی رودخانه و دریا که پلی نیز در آن منطقه بوده است (بر روی رودخانه زهره)، همچنین آثاری از وجود شهر باستانی بین روستای بزی و کوت مهنا می باشد که مورخان آنرا شهر دیرجان نامیده اند . آثار موجود در امامزاده سید یبر در روستای آسیاب، آثار موجود بین بندر مهرویان تا تپه کدوک (روستای باستانی) در جنوب هندیجان، همچنین آثــار و پی های خانه های موجود از بندر مهرویان تا هندیجان که به صورت زنجیروار وجود داشته است .

از دیگر آثار می توان اشاره ای نمود به ستونهای آجری که در اطراف هندیجان نشان دهنده حصاری بوده اند به دور شهر، یکی از این ستونها پایین تر از روستای چم رحمان در کناره رودخانه مشخص است. این ستون نیمی از آن در آب است و نیمی تا سال 1369 در خاک بود، که بر اثر ریزش کناره رودخانه مشخص شده است. قطر آن در حدود 5،4 متر است. همچنین به نظر می رسد که حصاری به شکل نیمی در هندیجان جنوبی و نیمی در هندیجان شمالی و بر دو دروازه در دو سمت رودخانه وجود داشته و نیز پلی مابین آن وجود داشته است. همچنین در سال 1369 در کناره رودخانه هندیجان بالاتر از امامزاده عباس علی سکه هایی یافت شد که در حال حاضر در میراث فرهنگی خوزستان وجود دارد. این سکه ها که بر روی آنها نوشته شده است آل بویه، نشان دهنده حکمفرمایی فرزندان آل بویه بر این نواحی است. البته اینکه حسن (رکن الدوله) بر فارس حکومت می کرده و هندیجان در آن زمان جزو پارس بوده است خود دلیل مستحکمی بر حکمفرمایی فرزندان آل بویه بر این منطقه است. از دیگر آثار باستانی موجود در این منطقه می توان به سنگهای نقوش داری اشاره نمود که در بدرانی در اعماق آب و کناره های رودخانه دیده می شود. قبرستانها نیز که برای باستانشناسان از اهمیت خاصی برخوردارند به 6 قبرستان می رسند که هر کدام مربوط به دوره ای از تاریخ است. در خصوص قبرهای این قبرستانها آنچه به چشم می خورد تفکیکی بودن قبرهاست بدین صورت که جای مردان، زنان و کودکان مشخص است. قدیمی ترین قبرستان روبروی مدرسه شوکت (عندلیب) بوده است که با پیشرفت رودخانه به طرف شمال نیمی از آن را آب برده و نیمی دیگر احتمالاً تا سالهای آینده از بین خواهد رفت. 

آثار تاریخی ، طبیعی و معنوی هندیجان

خانه شاه عنبر ، مسجد بحرینی ، زیارتگاه شاهزاده قاسم ، امامزاده نبی عاشور ، امامــزاده بی بی علیه ، امامــزاده عبدالله ، امامــزاده بــی بــی عصمت ، امامــزاده عمـران ، امامزاده امیر حیل ، شاهزاده ابوالقاسم ، مسجـد شــاه عنبــر ، بــافت محلی کوهبـاد ، تپـه بـزی 1 ، تپه بــزی 2 ، تپه مهرویان 1 ، تپه مهرویان 2 ، تپه سه تلون 1 ، تپه سه تلون 2 ، تپه سه تلون 3 ، تپه سه تلون 4 ، تپه ابوالقاسم 1 ، تپه ابو القاسم 2 ، تپه ابوالقاسم 3 ، تپه مالکی یک ، تپه مالکی 2 ، تپه برجی ، تپه شاهزاده علی ، تپه غوله ، تپه کنار رود زهره ، تپه کیلومتر 13 هندیجان ، تپه کیلومتر 13 هندیجان ـ دیلم ، محوطه سه راه غوله ، محوطه ابو القاسم ، محوطه شاهزاده ابوالقاسم ، محوطه نبی عاشور ، ساحل و اسکله بحرکان و چشمه رگ سفید از آثار تاریخی ، طبیعی و معنوی هندیجان می باشد .

نوشته وابسته:

مقاله:مهروبان - مرحوم احمد فرامرزی