معماران ایرانی در مناطق مختلف اقلیم گرم و خشک و نیمه مرطوب ایران با هدف سازگاری با طبیعت و اقلیم هر منطقه ابتکارات فراوانی داشته اند.باد گیر ها ، آب انبار ها و یخچال ها نمونه هایی از این نبوغ هستند.بسیاری از این معماری های خود ایستا ، با ورود به عمق زمین شکل گرفته اند."شوادان"یکی از فضا های زیر زمینی خاص شهرهای دزفول و شوشتر در جنوب غربی ایران با کاربری و ویژگیهای خاص است.اقلیم گرم و نیمه مرطوب شهر دزفول ، همجواری با رودخانه و بالا بردن سطح شهر نسبت به رودخانه  عوامل شکل گیری شوادان در دزفول بوده است؛ به گونه ای که معماران دزفولی توانسته اند با بهره گیری از آب خُنک رودخانه و دمای معتدل عمق زمین  ، شرایط مطلوب زندگی در دمای بالای 50 درجه را قبل از اختراع وسایل خُنک کننده برقی به وجود آورند.

خوزستان با آب و هواي دل انگيز و وجود چشم اندازها و رويشگاه هاي طبيعي و آثار تاريخي كهن، يكي از مهم ترين و غني ترين استان هاي كشور از نظر برخورداري از جاذبه هاي گردشگري است به طوري كه هر ساله پذيراي بيش از 4 ميليون مهمان نوروزي است.     ويژگي هاي آب و هوايي، بهار زودهنگام و دلپذيري طبيعت، مردم خونگرم و مهمان نواز و آثار باستاني و تاريخي با قدمت چند هزار ساله از جمله جاذبه هايي است كه گردشگران را در ايام تعطيلات نوروزي به سوي خود فرا مي خواند.     شايد وقتي اسمي از خوزستان به زبان بيايد، تداعي كننده سرزميني گرم، داراي نخل و مردماني با چهره اي آفتاب سوخته باشد اما دعوت به ديدن قله كوه هاي پوشيده از برف ايذه، دامنه هاي سرسبز اطراف اين شهر، نرگس زارهاي وسيع بهبهان و دشت لاله هاي واژگون مسجدسليمان آنها را با ويژگي هاي منحصر به فرد طبيعت خوزستان آشنا مي سازد. وجود ارتفاعات بلند و برفگير، جنگل هاي سرسبز بلوط، آبشارها و مناظر زيباي طبيعي، جاري بودن رودخانه هاي كرخه، كارون، مارون، زهره، دز و ده ها رود روان كه از ديرباز زيستگاه اقوام ايراني و مهد تمدن كشت و كار اين استان زرخيز بوده است، رودخانه پرپيچ و تاب كارون كه بر پهنه دشت وسيع خوزستان واقع است جلوه اي منحصر به فرد در طبيعت خوزستان دارد.

عبدالرحیم اسدپور، روستایی لر بختیاری، ساکن اتاقکی کوچک و تاریک در منطقه باستانی کول فرح در انتهای دشت ایذه (استان خوزستان) در گرمای جانفرسا در زیر نور کم سوی چراغ علاالدین به یاد دوست و همکار قدیمی اش، گریشمن، کتاب وی را تورق می کند تا حافظه اش را که سرشار از باستان خوزستان است، سرشارتر سازد.عبدالرحیم که به قول خودش 60 یا 70 سال سن دارد نزدیک به نیم قرن است که با یاخته یاخته آثار سه هزار ساله خوزستان خو گرفته است. او که سواد مکتبی دارد جهت راهنمایی گردشگران به تشریح و توضیح تک تک نگاره های 6 سنگ نبشته کول فرح می پردازد و با اشاره به آنچه در ورای کوههای اطراف منطقه از تونل و گورستان و کتیبه های باستانی موجود است، شوری در دل می انگیزد تا اندیشه دیدار دوباره ایذه در فراخی زمان، در خاطرمان حک گردد.

معبد چغازنبيل از جمله آثار باستاني ايران است كه به ثبت جهاني رسيده. اين منطقه با توجه به چشم انداز طبيعي و محلي اش يونسكو را بيش از پيش براي به ثبت جهاني رساندن ترغيب كرده بود. اما چندي پيش در خبر ها آمده بود، گردشگراني که از اين بناي تاريخي ديدن مي کنند از شدت بوي کود مزارع نيشکر در نزديکي اين بنا به ستوه مي آيند، كه به نظر مي رسد كمي مغرضانه عنوان شده است.به گزارش ، يكي از ساكنان محلي اين منطقه درباره اينكه گاهي عنوان مي شود اين منطقه بوي نامطبوعي مي دهد و سبب شده گردشگران به اين منطقه نيايند؛ توضيح مي دهد: اين حرف درستي نيست چرا كه وقتي به منطقه چغازنبيل وارد مي شويد، به جز بوي خاك، بوي ديگري به مشام نمي رسد و بويي كه عنوان مي شود از شركت هاي توليدي ناشي مي شود كه در مسير معبد قرار دارند و اين بو به محوطه چغازنبيل نمي رسد.   

اگر  سری به موزه ایران باستان بزنید ، در آنجا علاوه بر اشیایی که از تپه‌های باستانی ایذه به دست آمده، مجسمه فلزی (مفرغی) بزرگی نظرتان را جلب خواهد کرد که به مرد اشکانی شهرت دارد. این مجسمه در سال 1312 در حوالی روستایی به نام «شمی» که تقریبا 45 کیلومتر با شهرستان ایذه فاصله دارد، پیدا شد.کاوش‌ها نشان داد که آنجا نیایشگاهی بوده متعلق به دوره اشکانیان یا همان پارت‌ها که مجسمه مرد اشکانی نیز در آن نیایشگاه قرار داشته، اما زمانی که باستان‌شناسان این محل را کشف کردند متوجه آثار تخریب و آتش‌سوزی در این محل شدند.به همین علت مجسمه‌ای که در موزه می‌بینید یک دستش به طور کامل و دست دیگرش از مچ به پایین از بین رفته است. از آنجا که ساسانیان پس از به قدرت رسیدن، سعی کردند اغلب آثار برجای مانده از حکومت پیش از خود یعنی اشکانیان (پارت‌ها) را از میان ببرند، به نظر می‌رسد تخریب نیایشگاه شمی نیز توسط آنان صورت گرفته باشد،

تختگاه عيلاميان ، منطقه شوش در خوزستان بود و در همين جا بود كه حدود 3300 سال پيش زيگورات يا در تلفظ اصيل آن « ذيقورات» چغازنبيل ساخته شد . زيگورات در مركز شهري به نام «دوراونتاش » در 35 كيلومتري جنوب خاوري شهر شوش فعلي قرار داشت و پيشكشي بود براي دو تن از خدايان بزرگ عيلام به نام هاي «اينشوشيناك» و «نپيريشا» .«ذيقَورَّت» با تشديد بر روي «ق» و «ر» واژه اي اكدي است. اين واژه كه ايرانيان آن را زيگورات تلفظ مي كنند از فعل zaqāru به معناي «بلند و برافراشته ساختن» گرفته شده است.واژه چغازنبيل نيز متشکل از دو بخش «چغا » به معناي تپه و زنبيل به معناي سبد است . گويا پيش از آن كه زيگورات را از دل خروارها خاك بيرون بكشند ، ويرانه هاي تپه مانندش يک زنبيل واژگونه را تداعي مي كرد و بدين سبب بوميان محل نامش را چغازنبيل گذاردند.