اگر نوشته های وبلاگ را دنبال نموده باشید،از چندی پیش موضوعی با عنوان سفر نامه های تاریخی به موضوعات اضافه نمودیم.این کار از آن جهت ضرورت داشت که از خلال سفر نامه ها می توان به بسیاری از وِِِیژگیهای فرهنگی،اجتماعی و اقتصادی ایران پی برد.از طرفی از آنجایی که محتوی وبلاگ به صورت وِیژه به استان خوزستان ارتباط دارد تلاش می نماییم این بخش (سفر نامه های تاریخی) پر بار تر شود.هنگام جستجو در منابع مربوط به سفرنامه ها به کتابی با عنوان  «سفرنامه‌های خطی فارسی» با تصحيح و ويرايش«هارون وهومن» دست یافتم.اين مجموعه دربرگيرنده سفرنامه‌های كهنی است كه بيشتر آنها به دوران قاجار مربوط می‌شوند و نسخه‌های خطی آنها از كتابخانه‌های ايران و برخی كتابخانه‌های خارج از كشور گردآوری شده‌اند.

عهد حسام محمود میرزا قاجار از فرزندان ادیب و شاعر و کتابخوان و صاحب تالیف فتحعلی شاه قاجار است. عهد حسام هم سفرنامه است و هم خاطرات گونه. تالیف آن در سال 1245 به پایان رسید ولی از سال 1232 تالیف آن آغاز شد و آن را به مناسبت سفری نوشت که به همراه محمدتقی میرزا حسام السلطنه به خوزستان رفت. خود در آن وقت حکومت ولایت لرستان را بر عهده داشت. چون کتاب را به خواستاری او نوشت نامش را عهد حسام گذاشت. پس یادگاری از روزگار فرمانروایی حسام السلطنه است.
عهد حسام کتاب معتبری است، زیرا هم دربرگیرنده اطلاعات زیادی درباره زندگی مولف و خاطرات اوست و هم گوشه هایی از حالات و وقایع ایران در عهد فتحعلی شاه، مخصوصا سفر اضطراری آن پادشاه را پس از غائله شیخ میرزا و کشته شدن او برای سرکوبی بختیاریها از راه اصفهان به خوزستان و سپس بازگشت از سوی غرب کشور به پایتخت را در بردارد.
همچنین اهمیت خاص کتاب جنبه جغرافیایی- انسانی و شهری است در احوال شوشتر و دزفول و شوش و رامهرمز و بلوک عقیلی و بروجرد و ایلات خوزستان و پشتکوه و لرستان.

شناسنامه کتاب:عهد حسام ( سفرنامه لرستان و خوزستان)/ سال 1245 قمری -تالیف محمود میرزا قاجار(1214-ح1271ق)-به کوشش ایرج افشار -چاپ اول : 1390 -بها: 6000 تومان

http://www.mirasmaktoob.ir   

روستای تشان - نقش برجسته های تنگ سروک(قسمت دوم) 

  کلانتر تشان با شش تایی سوارِ غرق در سلاح،و دوازده تایی زارع قوی هیکل با تفنگهایی فتیله ای بر شانه و گرز بر دست،آماده بودند تا مرا به دره سولک ببرند.این احتیاط برای مقابله با خوی بیابانی بهمئیها،طایفه سر کشی که  افرادِ آن بی هدف در کوههای این منطقه پرسه می زنند و به ندرت مقامی را به رسمیت می شناسند ضروری بود.به علاوه آنها در این ایام آشکارا با حکومت بهبهان سر جنگ داشتند.حال در مسیر  شمال باختری حرکت می کردیم و کوههای شگفت آوری در سمت راست ما از جنوب خاوری به شمال باختری ممتد بود و در شانه چپمان  رشته  ارتفاعات دیگری از تپه های آهکی کم ارتفاع در خط موازی دیده می شد.دیری نپایید که جاده سخت ناهموار و منطقه اطراف ما  خوفناک و به کلی عاری از روییدنیها شد.از بستر خشک چندین نهر کوهستانی گذشتیم و پس از سه ساعت راهپیمایی ِ ملال آور سرِ ظهر به مدخل تنگ سولک رسیدیم.در اینجا توقف کردیم و جلو دارهایی به جلو فرستادیم تا ببینند که خطری در کمین نباشد و قراولانی چند به دیده بانی گماشتیم تا غافلگیر نشویم....داخل تنگه باریکی شدیم...نهری کوهستانی  در پایین جریان داشت....ما خود را در بیشه ای از بلوط و سرو و کُنار دیدیم.

روستای تشان - نقش برجسته های تنگ سروک(قسمت اول)

"...در  خلال چند روزی که در بهبهان به انتظار خبر حرکت معتمد الدوله به سوی شوشتر توقف کرده بودم،توسط میرزا قواما از وجود نقوش و خطوط جالبی در فاصله هفت فرسنگی(26 میلی)شمال باختری بهبهان،در میان کوههای بهمئی آگاه شدم.تا آنجایی که می دانستم هیچ سیاح اروپایی در آن مسیر پیش نرفته و حتی اشاره ای به این نقوش ننموده پس مشتاق شدم تا ببینم آیا شایسته آن همه تمجید فراوان میزبانم و دوستانش هستند یا نه.به خود گفتم حتی اگر تعریف آنان اغراق آمیز هم باشد اکتشاف برخی از بقایای باستانی،هر چقدر ناچیز خبر خوشی است....از میرزا قواما خواستم بلد مورد اعتمادی همراهم کند تا دره مورد نظر را به من نشان دهد و مستقیما مرا نزد ایلخان چهار لنگ بختیاری ،محمد تقی خان ببرد که می بایستی برای رفتن به شوشتر از منطقه تحت نفوذ او بگذرم.میزبان مهربانم نه تنها تقاظایم را با کمال میل اجابت کرد بلکه با لطف خود برای من و خدمتکاران اسب هم تهیه دید،چون مرکبهایی که ما را از شیراز آورده بودند نمی توانستند پیشتر بروند و در این بخش ناایمن مملکت هم چاروادار پیدا نمی شد.

 در کتاب سفر نامه لرستان و خوزستان می توانید شرح سفر جهانگردی روسی به نام ِ" کلمنت او گاستس دو بُد" و نام مختصرِ" بارون دو بُد" را بخوانید.این کتاب توسط آقای محمد حسین آریا ترجمه شده است وتوسط انتشارات علمی و فرهنگی در سال 1384در 506 صفحه چاپ گردیده است.
در مقدمه این کتاب می خوانیم:در دوران حکومت صفویه و خاصه ایام زمامداری شاهان قاجار،جمع بسیاری از سیاحان و خاور شناسان و باستان شناسان و نظامیان و سیاستمداران اروپایی هر یک به منظور خاصی به ایران کهنسال سفر کردند و ماجرای  خود را نگاشتند.جمعی از اینان به تربت زبان و فرهنگ و ادب فارسی به سفری روحانی آمدند تا هم مشام جان خویشتن را از رایحه دل انگیز نغمات و عرفان سخن سرایان این مُلک بیارایند و هم تابشی از خرد و حکمت آن را برای همزبانان خود به ارمغان ببرند.از این جمله است نیکلسن....،لویی ماسینیون.....،گوته.

همه راهیان ایران چنین نبوده اند برخی نیز در پی یافتن گنجینه های باستانی و تزیین موزه های وطن خود و شوق به  اکتشاف اسرار کهن تاریخ مشرق زمین و ...بدین سوی روی آور شده اند،چه بسا بتوان فرانسویها و آلمانیها را از این جمله شمرد.در ادامه مقدمه چنین آمده است:مولف اثر حاضر،بارون کلمنت او گو ستوس دو بُد،سیاح روسی در محدوده زمانی قتل گریبایدوف ،در سمت نایب اولی سفارت روسیه در تهران انجام وظیفه  می کرده.چنین به نظر می رسد او خانه بدوشی بوده که به عشق سیر و سفر در خطه پهناور ایران به سیاحت پرداخته و پیش از سفر به لرستان بزرگ و لرستان کوچک و خوزستان،نواحی کرمانشاهان و خراسان و گرگان و همدان و مناطق دیگر مملکت ما را گشته است.(ادامه دارد)      

مطا لب مرتبط با این نوشته:

آشنایی با سفر نامه ها(5): سفرنامه لرستان و خوزستان- بارون دو بُد