گزارش حاضر نتیجه سفر پژوهشی 3 روزه به استان خوزستان و بازدید از شهرهای دزفول،شوشتر و شوش است و بخش عمده ای از اطلاعات،محصول برداشت میدانی گروه منظر شهری می باشد.ماحصل تلاش گروه،در قالب گزارش های مستقل فردی است که در ادامه ارایه خواهد شد.در شهرهای مورد مطالعه،عمدتا دو نوع بافت قدیم و بافت جدید به چشم می خورد که توجه اصلی ما در این گزارش به بافت قدیم آنها می باشد.بافت قدیم دزفول را بافت ارگانیکی تشکیل می دهد که در حاشیه رودخانه شکل گرفته است.جهت گیری های متفاوتی در احجام خالص آن به چشم می خورد که این ویژگی باعث می شود حجم ها از یکنواختی خارج شده و سایه روشن متنوعی  بر روی بدنه بنا ها به وجود آید.بنا ها معمولا یک یا دو طبقه هستند وبناهای بلند مرتبه در این بافت دیده نمی شوند که باعث حفظ مقیاس انسانیب فضاها می شود.پوشش گیاهی این مناطق بیشتر شامل درختان کنار،نخل و کهور می شود که با اقلیم گرم و مرطوب منطقه سازگاری کامل دارند و معمولا به صورت تک درخت در فضاهای جمعی داخلی ِ بافت و  یا همجوار بناهای مسکونی  خود نمایی می کند.این همنشینی تک درخت ِ ُکنار  با بنا تصویری است که به عنوان  منظر بافتِ مسکونی خوزستان در ذهن بیننده جای می گیرد.

دریافت متن کامل ِ "گزارش منظر شهری خوزستان"(مهسا طیبی فر-فارغ التحصیل رشته معماری منظر دانشگاه تهران)

دزفول شهري در ساحل شرقي رود" دز" و در جنوب غربي رشته كوه زاگرس است و به لحاظ فاصله نسبتاً زيادي که از خليج فارس دارد، رطوبت هوا در اين منطقه کمتر است . اما به دليل همجواري با رودخانه دز داراي اقليم گرم و نيمه مرطوب است.دماي بالا و هواي گرم و طاقت فرسا، زندگي و هر گونه فعاليت اجتماعي را مختل مي کند و آنچه در اين منطقه امکان زندگي به ساکنان آن بخشيده است، فضايي به نام شوادان است که توسط معماران خوش ذوق ايراني از دير باز طراحي و ساخته شده است.بطور معمول دماي زير زمين در تابستان نسبت به دماي خارج کمتر و در زمستان بيشتر است. بنابراين پايين بودن سطح آبهاي زيرزميني دزفول در کمک به ساخت و گسترش شوادان موثر بوده است .در ساير شهرهاي استان مثل اهواز و خرمشهر حفر شوادان ممكن نيست، زيرا در عمق يكي دو متري زمين آب وجود دارد. ارتفاع شهر دزفول از سطح دريا بيش از 140 متر و از رودخانه دز بين 20 تا 30 متر متغير است.بالا بودن سطح شهر نسبت به رودخانه، ، پايين بودن سطح آبهاي زيرزميني و زمين مناسب براي حفاري موجب شده که ساکنان آن با بهره گيري از آب خنك رودخانه و دماي معتدل عمق زمين، شرايط مطلوب زندگي را قبل از اختراع وسايل خنك كننده برقي به وجود بياورند.هواي گرم و طاقت فرساي تابستانهاي دزفول و شوشتر موجب ساخت زير زمين هاي ژرف در خانه هاي کهن گشت، دماي شوادان حدود 25 درجه سانتيگراد در تمامي فصول سال است.

 به گفته غلامرضا سلمانپور کارشناس میراث فرهنگی ( حفظ و احیا ) یکی از بافت های بکر و ارزشمند در استان ، بافت قدیم شهر دزفول می باشد که از حدود 28 محله تشکیل شده است ، اساس شکل گیری محلات بر بنای شرایط فامیلی و مذهبی بوده و هر محله 0خود دارای بناهای عام المنفعه همچون مسجد ، مدرسه ، حمام و حتی قبرستان بوده است  .این نوع بافت بیانگر تمدن کهن و سابقه شهر سازی در این منطقه از کشور بوده و بر گرفته از تاثیرات طبیعی و همسان با اقلیم گرم و مرطوب منطقه می باشد .سلمانپور با اشاره به شهرت نام این شهر به عنوان شهر آجر گفت : استفاده از آجر و تزئینات آجری در ساخت بناهای شهر باعث شده تا این شهر به عنوان نمایشگاه آجر و یا شهر آجر مشهور گردد .

 شهـرستـان دزفــول در بردارنده مجموعه بسیار با ارزش از میراث فرهنگی ایران زمین در سده های گوناگون تاریخی است. به گزارش روابط عمومی سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری خوزستان خانه سوزنگر که از بناهای زیبای شهر تاریخی دزفول است درمحله قدیمی میاندره واقع است. خانه در یک کوچه بن بست و اختصاصی قرار دارد که با پلکان پهن و منظم آجری به در کوچک ومزین به تزئینات خوون چینی (آجرکاری )  منتهی می شود . برسردر ورودی بنا و در میان آجرکاری زیبای آن کتیبه آجری با تاریخ 1338 هجری قمری را مشاهده می کنیم . پس از عبور از سردر به هشتی خانه وارد می شویم گنبد کوچک هشتی با پا باریک ها و شاپرک های آجری زیبایی بر ستون هایی قطور استوار است.کف هشتی با قلوه چین منظم وظریف و کف حیاط با آجـرهای منقــوش فرش گردیده است . دورتا دور حیاط را ایـوان های نسبتاً کوچک احاطه نموده اند .طبقه اول بنا نیز شامل: ایوان ، اتاق های گوشوار وتراس زیبایی با سقف تیز پوش چوبی است که همگی دارای کتبیه های مزین به آجرکاری بی نظیر خوون چینی می باشد ،که هربیننده صاحب ذوقی را به وجد می آورد.شایان ذکر است : مرمت خانه سوزنگر در سال 85  توسط سازمان فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری خوزستان آغاز شد و در سال 87 پایان پذیرفت که در حال حاضر این بنا به عنوان یک مرکز آموزشی ـ  اداری مشغول به فعالیت است . این اثر به شماره 2606 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

همچنین اگر مایلید با دزفول بیشتر آشنا شوید:

بخش مربوط به دزفول  را در کتابچه گردشگری خوزستان برای اطلاعات بیشتر دریافت کنید.

براي ديدن شهري که قلبش با آب مي تپد لازم نيست راه دوري تا ايتاليا و ونيز بروي؛ اين شهر نزديک شماست، در خوزستان؛ شوشتر.
شهرستان شوشتر از جمله شهرهاي مهم استان خوزستان به شمار مي رود که در 90 کيلومتري شمال اهواز واقع شده است. شوشتر در قديم مرکز استان خوزستان بود و هم اکنون يکي از شهرهاي با اهميت و تاريخي اين استان به شمار مي رود.اما آنچه اين شهر استان خوزستان را جذاب تر مي کند آبي است که در دل آن جريان دارد.شوشتر هم در دوران پيش از اسلامي و هم پس از اسلام رونق فراواني داشته و به لحاظ معماري و بافت سنتي شهر و ويژگي هاي بومي در معماري محلي، مي تواند نقش مهمي را در جلب تور گردشگري داشته باشد. بافت سنتي معماري اين شهر کاملا متراکم و فشرده است و کوچه هاي باريک و ديوارهاي بلند و گذرگاه هاي تنگ که همگي با گذر از سباط ها به ميدانچه هاي اصلي شهر ختم مي شوند، زيبايي کم نظيري دارند...ادامه گزارش

به گزارش روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی ،صنایع دستی و گردشگری خوزستان  با نظارت اداره کل میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری استان  ساخت سومین چارتاقی (چهارطاقی) سنتی در حاشیه ساحلی رود دز در کنار پارک ساحلی رعنا پایان پذیرفت.مدیر عامل سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری دزفول گفت : هدف ازساخت این بنای سنتی در مسیررودخانه دز، بدلیل برخورداری ازچشم انداز زیبای ساحل رودخانه دز و بمنظور ایجاد دسترسی مناسب خیابان ساحلی به سمت پارک ساحلی رعنا می باشد که طی مدت۴۵روز بانظارت اداره کل میراث فرهنگی خوزستان وتوسط سازمان نوسازی وبهسازی به اتمام رسید.
پوررکنی افزود : درساخت این بنا سعی برآن شده تا تناسب خود را با بناهای سنتی بافت قدیم دزفول حفظ نموده و به همین دلیل ازطرح ونقشه سنتی و با بکارگیری از مصالح بومی استفاده شده است .گفتنی است: تامین روشنایی این بنا یکی دیگر از اقدامات مهم صورت پذیرفته در طی این مرحله می باشد.شایان ذکر است: تاکنون تعداد ۲ چارتاقی (چهارطاقی) دیگر در امتداد حاشیه شرقی رودخانه دز احداث نماید و با توجه به هویت معماری بافت قدیم دزفول ساخت چنین بناهایی کمک قابل توجهی به تداوم و معنا بخشیدن به نماهای شهری دارد.