معماران ایرانی در مناطق مختلف اقلیم گرم و خشک و نیمه مرطوب ایران با هدف سازگاری با طبیعت و اقلیم هر منطقه ابتکارات فراوانی داشته اند.باد گیر ها ، آب انبار ها و یخچال ها نمونه هایی از این نبوغ هستند.بسیاری از این معماری های خود ایستا ، با ورود به عمق زمین شکل گرفته اند."شوادان"یکی از فضا های زیر زمینی خاص شهرهای دزفول و شوشتر در جنوب غربی ایران با کاربری و ویژگیهای خاص است.اقلیم گرم و نیمه مرطوب شهر دزفول ، همجواری با رودخانه و بالا بردن سطح شهر نسبت به رودخانه  عوامل شکل گیری شوادان در دزفول بوده است؛ به گونه ای که معماران دزفولی توانسته اند با بهره گیری از آب خُنک رودخانه و دمای معتدل عمق زمین  ، شرایط مطلوب زندگی در دمای بالای 50 درجه را قبل از اختراع وسایل خُنک کننده برقی به وجود آورند.

خوزستان با آب و هواي دل انگيز و وجود چشم اندازها و رويشگاه هاي طبيعي و آثار تاريخي كهن، يكي از مهم ترين و غني ترين استان هاي كشور از نظر برخورداري از جاذبه هاي گردشگري است به طوري كه هر ساله پذيراي بيش از 4 ميليون مهمان نوروزي است.     ويژگي هاي آب و هوايي، بهار زودهنگام و دلپذيري طبيعت، مردم خونگرم و مهمان نواز و آثار باستاني و تاريخي با قدمت چند هزار ساله از جمله جاذبه هايي است كه گردشگران را در ايام تعطيلات نوروزي به سوي خود فرا مي خواند.     شايد وقتي اسمي از خوزستان به زبان بيايد، تداعي كننده سرزميني گرم، داراي نخل و مردماني با چهره اي آفتاب سوخته باشد اما دعوت به ديدن قله كوه هاي پوشيده از برف ايذه، دامنه هاي سرسبز اطراف اين شهر، نرگس زارهاي وسيع بهبهان و دشت لاله هاي واژگون مسجدسليمان آنها را با ويژگي هاي منحصر به فرد طبيعت خوزستان آشنا مي سازد. وجود ارتفاعات بلند و برفگير، جنگل هاي سرسبز بلوط، آبشارها و مناظر زيباي طبيعي، جاري بودن رودخانه هاي كرخه، كارون، مارون، زهره، دز و ده ها رود روان كه از ديرباز زيستگاه اقوام ايراني و مهد تمدن كشت و كار اين استان زرخيز بوده است، رودخانه پرپيچ و تاب كارون كه بر پهنه دشت وسيع خوزستان واقع است جلوه اي منحصر به فرد در طبيعت خوزستان دارد.

در منطقه عشایری آب چندار(شهرستان مسجد سلیمان)،در شب اول زمستان  هنگام آماده سازی خمیر برای تهیه نان ِ گِردِه(نوعی نان سنتی)،مهره ای در آن انداخته و بعد از پخت نان،آن را به تعداد افراد خانواده تقسیم نموده و مهره سهم هر کس شود شا نس آن مال از آن او می باشد.در برخی مناطق دیگر مانند روستای بازار تمبی،رسم بر این است که مردم در خانه فامیل دور یکدیگر جمع گردیده  و خوراک هایی  از قبیل هندوانه،آجیل،سیب،گندم برشته و کل خونگ میل کرده و به شاهنامه خوانی می پردازند و همچنین در این مجالس فال نخود یا فال حافظ می گیرند.
در برخی مناطق دیگر مانند روستای عنبل بوستان،در شب یلدا در خانه بزرگ فامیل از قبیل پدر بزرگ یا مادر بزرگ جمع شده،و یک سینی که در آن یک عدد چراغ گرد سوز و خوراک هایی مانند انار،هندوانه،سیب،پست و بادام قرار دارد  در وسط اتاق پذیرایی گذاشته؛ بزرگِ فامیل، برای سایرین، قصه  و حکایت قدیمی تعریف می نماید.اهالی به این شب  شب ِ چله می گویند.در شبِ یلدا خوردن برگه هلو و زرد آلو نیز در مناطقی مانند بی بیان،کلگه و نفتون رواج دارد.
در محله دره خرسون  شهر مسجد سلیمان،نان و پیاز خرد کرده و خمیر ُشلی تهیه کرده و آن خمیر را به ران گوسفند می زنند و اقوام دور یکدیگر جمع شده و تا پا سی از شب بیدار مانده و فال نخود به این نیت که سال پر بارش است یه نه می گیرند.
در منطقه عشایری چشمه چلوار در این شب برای ِ عروس طلا،پارچه،گز و قند به عنوان هدیه می برند و اگر عروس برادر داشته باشد به آنهاپیراهن مردانه هدیه می دهند.
در بین اهالی روستای عنبل بوستانی مرسوم است که در زمستان هدایایی از قبیل انگشتر طلا و یا گوشواره طلا توسط داماد برای عروس برده می شود.
در محله کلگه شهرستان مسجد سلیمان مرسوم است که اگر کسی، از طایفه ای غریب ،همسر اختیار نماید، باید در شب اول زمستان یا شب یلدا، هدایایی از قبیل پارچه ،طلا و شیرینی برایِ او  بفرستد .

منبع:پژوهش  مردم نگاری  شهرستان مسجدسلیمان - پژوهشکده مردم شناسی سازمان میراث فرهنگی کشور  

مطلب مرتبط

آیین ها و جشن های کهن ایرانی- جشن ِ شب ِیلدا

جشن های  ملی که در ایران بر گزار می شود دارای ریشه تاریخی ایرانی هستند و از دوران باستان تا به امروز رسیده‌اند. برخی از این جشن‌ها کم‌وبیش زنده هستند. جشن‌های زنده به جشن‌هایی اطلاق می‌شود که بنا به سنت تاریخی در میان مردم رایج است (مانند جشن نوروز). جشن‌های فراموش‌شده به جشن‌هایی اطلاق می‌شود که بنا به سنت تاریخی برگزار نمی‌شوند (مانند جشن بهاربد)، اما ممکن است کوشش‌هایی برای احیای آنها برخی از آنها رواج داشته باشد (مانند جشن اسفندگان). شکل تاریخی برگزاری جشن‌ها (چنانکه در متون و منابع آمده است) با شکل فعلی و رایج برگزاری هر جشن، دو موضوع متفاوت است که همواره شبیه یکدیگر نیستند. شمار جشن‌های ایرانی بسیار بیشتر از تعداد متداولِ شناخته شده فعلی آن است.

عبدالرحیم اسدپور، روستایی لر بختیاری، ساکن اتاقکی کوچک و تاریک در منطقه باستانی کول فرح در انتهای دشت ایذه (استان خوزستان) در گرمای جانفرسا در زیر نور کم سوی چراغ علاالدین به یاد دوست و همکار قدیمی اش، گریشمن، کتاب وی را تورق می کند تا حافظه اش را که سرشار از باستان خوزستان است، سرشارتر سازد.عبدالرحیم که به قول خودش 60 یا 70 سال سن دارد نزدیک به نیم قرن است که با یاخته یاخته آثار سه هزار ساله خوزستان خو گرفته است. او که سواد مکتبی دارد جهت راهنمایی گردشگران به تشریح و توضیح تک تک نگاره های 6 سنگ نبشته کول فرح می پردازد و با اشاره به آنچه در ورای کوههای اطراف منطقه از تونل و گورستان و کتیبه های باستانی موجود است، شوری در دل می انگیزد تا اندیشه دیدار دوباره ایذه در فراخی زمان، در خاطرمان حک گردد.