دزفول یا به زبان محلی دسفیل شهری کهن و خوش آب و هوا که در شمال خوزستان واقع شده است. از آنجایی که انسان موجودی است که در هر شرایطی می تواند زیبایی بیافریند بازار کهنه دزفول نیز یکی از بازارهای سنتی این شهر است که با وجود شرایط سخت و کمبود هر گونه امکانات از دیر باز محل آفرینش زیبایی‌هایی در قالب آثار صنایع دستی و هنری بوده است. کوچه‌های پیچ در پیچ بازار کهنه برای هر گردشگر صفایی دیگر دارد و هنوز می توان ناب ترین آثار دستی که سرمایه‌های غنی به حساب می آیند را در کوچه پس کوچه‌های آن آشکارا دید. کشور ایران از لحاظ تنوع قومی – اجتماعتی یکی از بی نظیرترین پهنه های فرهنگی در جهان را تشکیل می دهد و به همین دلیل نیز به صورت نظری ایران را جزو یکی از 10 کشور با بالاترین جذابیت گردشگری طبقه بندی می کنند.

چونان گیاهی محتاج نور و آب  اولین روز پائیزم را با سفر به سوسن سرخاب آغاز نمودم. روستای سوسن سرخاب از توابع شهرستان اندیکا و در 150 کیلومتری شهرستان مسجدسلیمان قرار دارد.از وجه تسمیه سوسن سرخاب که پرسیدم، سرخاب را برگرفته از سهراب که نام طایفه ساکن در منطقه است گفته اند و سوسنش را نیز به داشتن گل سوسن نسبت داده اند که چندان موجه نیست و نیازمند بررسی است.ساکنین منطقه، چال سیاه را نقطه آغاز شکل گیری سوسن سرخاب می دانند. چال سیاه قسمتی از چشمه است که رنگ آن به سیاهی تمایل دارد که دلیلش می تواند سایه انبوه درختانی باشد که آن را احاطه کرده اند یا به جنس زمین آن بستگی داشته باشد. سوسن سرخاب منطقه ای عشایری، وابسته به دام و محصولات باغی ست.

در منطقه عشایری آب چندار(شهرستان مسجد سلیمان)،در شب اول زمستان  هنگام آماده سازی خمیر برای تهیه نان ِ گِردِه(نوعی نان سنتی)،مهره ای در آن انداخته و بعد از پخت نان،آن را به تعداد افراد خانواده تقسیم نموده و مهره سهم هر کس شود شا نس آن مال از آن او می باشد.در برخی مناطق دیگر مانند روستای بازار تمبی،رسم بر این است که مردم در خانه فامیل دور یکدیگر جمع گردیده  و خوراک هایی  از قبیل هندوانه،آجیل،سیب،گندم برشته و کل خونگ میل کرده و به شاهنامه خوانی می پردازند و همچنین در این مجالس فال نخود یا فال حافظ می گیرند.
در برخی مناطق دیگر مانند روستای عنبل بوستان،در شب یلدا در خانه بزرگ فامیل از قبیل پدر بزرگ یا مادر بزرگ جمع شده،و یک سینی که در آن یک عدد چراغ گرد سوز و خوراک هایی مانند انار،هندوانه،سیب،پست و بادام قرار دارد  در وسط اتاق پذیرایی گذاشته؛ بزرگِ فامیل، برای سایرین، قصه  و حکایت قدیمی تعریف می نماید.اهالی به این شب  شب ِ چله می گویند.در شبِ یلدا خوردن برگه هلو و زرد آلو نیز در مناطقی مانند بی بیان،کلگه و نفتون رواج دارد.
در محله دره خرسون  شهر مسجد سلیمان،نان و پیاز خرد کرده و خمیر ُشلی تهیه کرده و آن خمیر را به ران گوسفند می زنند و اقوام دور یکدیگر جمع شده و تا پا سی از شب بیدار مانده و فال نخود به این نیت که سال پر بارش است یه نه می گیرند.
در منطقه عشایری چشمه چلوار در این شب برای ِ عروس طلا،پارچه،گز و قند به عنوان هدیه می برند و اگر عروس برادر داشته باشد به آنهاپیراهن مردانه هدیه می دهند.
در بین اهالی روستای عنبل بوستانی مرسوم است که در زمستان هدایایی از قبیل انگشتر طلا و یا گوشواره طلا توسط داماد برای عروس برده می شود.
در محله کلگه شهرستان مسجد سلیمان مرسوم است که اگر کسی، از طایفه ای غریب ،همسر اختیار نماید، باید در شب اول زمستان یا شب یلدا، هدایایی از قبیل پارچه ،طلا و شیرینی برایِ او  بفرستد .

منبع:پژوهش  مردم نگاری  شهرستان مسجدسلیمان - پژوهشکده مردم شناسی سازمان میراث فرهنگی کشور  

مطلب مرتبط

آیین ها و جشن های کهن ایرانی- جشن ِ شب ِیلدا

عبدالرحیم اسدپور، روستایی لر بختیاری، ساکن اتاقکی کوچک و تاریک در منطقه باستانی کول فرح در انتهای دشت ایذه (استان خوزستان) در گرمای جانفرسا در زیر نور کم سوی چراغ علاالدین به یاد دوست و همکار قدیمی اش، گریشمن، کتاب وی را تورق می کند تا حافظه اش را که سرشار از باستان خوزستان است، سرشارتر سازد.عبدالرحیم که به قول خودش 60 یا 70 سال سن دارد نزدیک به نیم قرن است که با یاخته یاخته آثار سه هزار ساله خوزستان خو گرفته است. او که سواد مکتبی دارد جهت راهنمایی گردشگران به تشریح و توضیح تک تک نگاره های 6 سنگ نبشته کول فرح می پردازد و با اشاره به آنچه در ورای کوههای اطراف منطقه از تونل و گورستان و کتیبه های باستانی موجود است، شوری در دل می انگیزد تا اندیشه دیدار دوباره ایذه در فراخی زمان، در خاطرمان حک گردد.

صابئین یا صابئون ویا صُبّی ها  از اقلیت های دینی در کشورمان هستند که بیشتر در استان خوزستان  و اطراف رود کارون زندگی میکنند .بهمن امسال (89) در قالب یک گروه تحقیقی ازطرف موسسه امام خمینی برای آشنایی با ادیان و فرق زنده در استان خوزستان از جمله صابئین به اهواز رفتم .این اقلیت که خود را صابئین مندایی می خوانند ( مندا به معنای عرفان است و از آنجاکه برخی به صابئین لقب هیاکل پرست و امثال ذلک دادند آنها شناخت خدا و عرفان به پروردگار را صفت اصلی خود می دانند ) در ایران و خصوصا در عراق بیشترین جمعیت را دارند که طبق برآوردهای انجام شده ، در عراق حدود 70هزار  و در ایران کمتر از 25 هزار نفر پیرو دارند.گرچه برخی ، آنان را ستاره پرست و آب پرست و امثال آن دانسته و خلاصه از کفر و شرک آنان صحبت می کنند(عوام مردم خوزستان نوعا بر همین باورند) ولی در حقیقت  موحد و اهل کتابند و مقام معظم رهبری هم تحقیق نسبتا جامعی در این زمینه داشته اند که همین امر موجب ارادت صبّی های اهواز به ایشان هم شده است. همچنین قرآن مجید سه بار ازآنها یاد میکند(بقره/62 – مائده/69 – حج/17).

هدی نظری- مراسم عزاداري در شوشتر در ماههاي محرم و صفر، شامل مرثيه‌خواني، شبيه‌خواني، زنجيرزني و سينه‌زني است كه در اينجا به مراسم شبيه خواني اشاره مي‌شود:شبيه خوانان شوشتر در حال حركت و با نظم و ترتيب خاصي كه در ساير نقاط ايران كمتر معمول است، به وسيله مركب‌ها و اتومبيل‌هاي متعدد و به صورت كارواني طولاني به ترتيب ذيل به اجرا مي‌پردازند: 1- تريلري است كه نقاره‌خانه بر روي آن تعبيه شده و عده‌اي بر آن سوار بوده و مبادرت به نواختن طبل و نقاره مي‌نمايند؛ 2- ماشين معروف به گهواره طلايي كه مبين گهواره حضرت علي اصغر است؛ 3- تريلري كه فردي درون پوست شير بر روي آن قرار دارد و در حال زدن بر سر و سينه و يا ريختن خاك و كاه بر سر و روي خود است...